Şah Evren Kimdir?

Şah Kâinat Biyografisi 300 yılı aşkın bir zaman, Hindistan coğrafyasına hükmetmiş, Türk-Moğol kökenli Babür İmparatorluğu ’nun 5.

Biyografi 28.06.2020, 13:33
Şah Evren Kimdir?

Şah Kâinat Biyografisi

300 yılı aşkın bir zaman, Hindistan coğrafyasına hükmetmiş, Türk-Moğol kökenli Babür İmparatorluğu ’nun 5. Hükümdarı olan Şah Cihan, baba göre Timur ’un anne tarafından da Cengiz Han ’ın torunudur. Ölen eşi Mümtaz Mahal adına yapılan Tac Mahal anıt mezarı, tarihin en manâlı mimari eserlerinden sayılmaktadır.

tac-mahal-1.jpg

Şah Evren, 5 Ocak 1592 tarihinde bugünkü Pakistan toprakları olan Babür İmparatorluğunda Lahor ’da ailesinin üçüncü oğlu olarak doğmuştur. Doğum adı Hürrem olan Şah Kâinat ’ın ana adı Ebü ’l Muzaffer Şehâbeddin Muhammed Sâhib-kıran ’dır. 1627 - 1658 yılları arasında Babür İmparatorluğu'nu yönetmiş beşinci hükümdardır. Annesi Racpût Prensesi Manmati ’dir. Babası Babür İmparatorluğu'nun 4. Hükümdarı Cihangir Şah ’dır.

Şah Âlem, minik yaşta geleneksel eğitim aldı, askerlik mesleğinde kendini gösterdi ve çoğu askerî harekâta katıldı. Bâbürlü ordusunda ilk önemli faaliyeti 1615 yılında Racpûtlar ’a aleyhinde başarıyla tamamladığı Mevar seferidir. Gerisinde 1616 yılında Ahmednagar Kalesi ’ni fethedince babası kadar kendisine Şah Âlem unvanı verildi.

Dekken seferinde kazandığı başarı üzerine Dekken sûbedarlığına ödev edildi. 1622 yılında kardeşi Hüsrev ’i öldürttü, bir sene sonra da babasına karşısında ayaklandı. Dekken ’den çıkartılınca Bengal ’e yöneldi, burada Portekizliler ’le meslek birliği imkânı aradı, oysa bir sonuç alamadı. Bengal ’de babasına karşısında yenilgiye uğradı, Delhi ’ye gidip teslim oldu ve 1626 yılında affedildi.

1627 yılında Cihangir ’in vefatının arkasından taht kavgasında kardeşlerine karşısında üstün çıkarak “Ebü ’l-Muzaffer Şehâbeddin Muhammed Sâhib-kıran” unvanıyla Bâbürlü sultanı oldu. Kısa zamanda istikrarı sağladı ve Safevîler ’in elindeki Kandehar ’a yürüdü. Kandehar Valisi Ali Merdân Han, Şah Cihan ’a tâbi olarak şehri teslim etti. Safevîler ancak on sene sonra şehri geri alabildiler.

1633 yılında Devletâbâd ’ı, 1636 yılında Ahmednagar ’ı aldı ve Gûlkünde ’yi vergiye bağladı. 1646 yılında Özbek Hanlığı ’na karşısında sefer başlattı ve Belh şehrine girdi, fakat ertesi yıl çekilmek zorunda kaldı. sırası gelmişken Bengal ’de Portekizliler ’in kurduğu Hugli şehrini talan edip Portekizliler ’in bir kısmını öldürdü, bir kısmını esir alarak Agra ’ya götürdü. Delhi Sultanlığı ’nın çözülme sürecinde ortaya çıkan bağımsız Müslüman sultanlıklardan diğer Banglana ve Bundelkhand ’daki Racpût krallıkları da ele geçirildi ve Hayber Geçidi ’ne dek olan Hindistan topraklarında hâkimiyet kuruldu. Şah Evren döneminde Bâbürlü toprakları günümüz Hindistan sınırlarına yakın bir oranda, 3.000.000 km2 civarındaydı.

6 Eylül 1657 tarihinde ciddi bir hastalığa yakalanan Şah Evren ’ın dört oğlu Dârâ Şükûh, Şah Şücâ‘, Evrengzîb ve Murad Bahş arasında taht mücadelesi başladı. Neticede öne çıkan Evrengzîb kardeşleri Murad Bahş, Şah Şücâ‘ ile veliaht Dârâ Şükûh ’u öldürttü. Peşinde babasına karşı ayaklandı ve onu Agra Kalesi ’ne hapsederek kendi saltanatını 21 Temmuz 1658 günü ilân etti . Kızı Cihanârâ Begüm bu dönemde Şah Âlem ’ın yanında bulundu. Hastalığı giderek ağırlaşan Şah Evren 22 Ocak 1666 günüvefat etti ve Tac Mahal ’de hanımı Mümtaz Mahal ’in yanında defnedildi.

Şah Kâinat, yıllardan beri mirasçılarından olduğu Timur İmparatorluğu'nu yeniden kurmaya çalışmış, Maveraünnehir'e defalarca seferler düzenlemiştir. Büyük atası Timur'un hayallerinin kenti Semerkant'ı üç defa geri almış, ama kaybetmiştir. Hindistan'a sefer düzenlemiş, selefleri göre ise Hindistan'ın çoğu ele geçirilmiştir.

Şah Âlem, atalarından kalan çoğu bezginlik ile surat yüze kalmış, iç isyanlar ve hanedanlıktaki çekişmelerle uğraş etmiştir. Fakat Babür ve Timurlu kültürü açısından tartışmasız bir altın çağın yaşanmasını sağlamıştır. Döneminde birçok şair ve minyatür sanatçısına takviye vermiş, Hint minyatür sanatında Babür ekolünün inşaasını sağlamıştır. Ancak hiç kuşkusuz en büyük desteği, tutkunu olduğu mimari çalışmalara vermiştir. Ülkenin bir başından bir başına kaleler, türbeler, saraylar, camiler ve medreseler yaptırmıştır. Şahcihanabad yani bugünkü Delhi kenti de Şah Cihan kadar kurulmuştur.

Şah Evren, 1612 yılında babasının vezirlerinden Mirza Gıyâsüddin ’in oğlu Âsaf Han kızı Ercümend Banu Begüm ile evlendi. Evlendikten sonra Şah Âlem eşine “dünyanın kraliçesi” anlamına gelen Mümtaz Mahal ismini takmış ve pek bilinmiştir..

Bir isyanı bastırmak için 1631 yılında ordularıyla Burhanpur'a giden Şah Kâinat'a, dokuz aylık gebe olmasına karşın her zamanki gibi eşlik eden Mümtaz Mahal, Burhanpur'da Gauhara Begüm adlı 14. çocuğunu doğururken 38 yaşında öldü. Tac Mahal bitip nakledilene kadar, naaşı 23 yıl her tarafında Burhanpur'da kaldı, peşinde Tac Mahal anıt mezarına gömüldü. Şah Kâinat, da ölümünün arkasında Taç Mahal ’e, Mümtaz Mahal ’in yanına gömülmüştür.

mumtaz-mahal-ve-sah-cihan-min.jpg

Şah Evren, Taç Mahal ’in tamamlanmasından kısa bir süre sonra oğlu Alemgir göre akli dengesini yitirdiği ve devlet işlerinin aksadığı gerekçesi ile tahttan indirilerek Agra Kalesi ’ne kapatılmıştır. Agra Kalesi Taç Mahal ’in bütün karşısında yer almaktadır ve en üstteki bölümdeki gözenekli olan sekizgendir. Bu sekizgen odanın neresinden bakarsanız bakın Taç Mahal ’i görmektedir. Efsaneye kadar Şah Âlem Hayatının son 8 yılını bu sekizgen odada Taç Mahal ’i seyrederek ve eşi ile mutlu günleri hatırlayarak geçirmiştir.

Şah Kâinat, 22 Ocak 1666 tarihinde 74 yaşında Agra ’da ölmüştür.

Şah Âlem, saltanatı sırasında Osmanlı İmparatorluğu ile iyi ilişkiler kurmaya çalışmış, Kandehar ’ı Safevîler ’den elde etmek için bir Sünnî ittifakı planlamış ve bu çerçevede o sırada Bağdat seferiyle meşgul olan IV. Murat ’a bir elçi ile mektup göndermiştir. Mîr Zarîf İsfahânî adlı elçinin getirdiği mektupta Safevîler ’le mücadelenin gerekliliğine dikkat çekici edilmekte, Sultan IV. Murat ’dan Bağdat ’ı bir an önce onlardan kurtarması beklenmekte ve Bâbürlüler ’in doğudan, Osmanlılar ’ın batıdan Safevîler ’i baskı altına almaları önerge edilmekteydi. IV. Murat da Şah Kâinat ’a bir elçi ve mektup göndererek karşılık vermiştir. Ancak Şah Cihan olasılıkla mektubun üslûbundan hoşlanmadığı için irtibatı kesmiş, sonra Sultan I. İbrahim ’in cülûsunu ve Bağdat fethinin sonuçlarını bildiren Osmanlı mektuplarına pervasız kalmıştır. 1649 yılında IV. Mehmet döneminde diplomatik ilişki yerleşmiş, Şah Evren ’a müteferrika Seyyid Muhyiddin Efendi elçi olarak yollanmış, Şah Evren da Seyyid Ahmed adlı elçisini varlıklı hediyelerle İstanbul ’a göndermiştir. Bu diplomatik girişim Özbek hanının arzusuyla yapılmıştır.

Şah Âlem ’ın saltanatı Bâbürlüler ’in altın çağı sayılır. Hükümdarlığı esnasında bir kararlılık dönemi yaşanmış, ordu ve devlet çok güçlü bir yapı kazanmış, hukuk sistemi her yerde yapılandırılmış, o kadar fazla bölgeden katılımlar olmuştur. Ücret ve topraklarda yeni düzenlemeler gerçekleştirilmiş, Hâlisa toprakları genişletilmiş ve hazine daha öncesine kadar fazla zenginleşmiştir. Dinî hayatta Ekber ve Cihangir şahların devrine göre daha muhafazakâr bir yol izlenmiş, Nakşibendî, Çiştî, Şüttârî gibi Sünnî tarikatlar faaliyetlerini yaygınlaştırmıştır. Şah Âlem dönemi bununla beraber Bâbürlü mimarisinin zirvesidir ve ilk olarak Tac Mahal olmak üzere böylece çok harikulade eserin inşası gerçekleştirilmiştir. Saltanatının başlarında Şah Cihan devletin idarî merkezi olarak Agra ’yı seçim etmiş, bu sebeple Agra ’da pek fazla mimari yapıt yapılmıştır. Bunlar arasında en önemlisi hanımı Ercümend Bânû (Mümtaz Mahal) için inşa ettirdiği türbe olan Tac Mahal ’dir.

Şah Cihan 1638 ’de devletin idare merkezini Agra ’dan Delhi ’ye taşımış ve günümüzde eski Delhi diye tanıdık Şahcihanâbâd ’ın inşasını başlatmıştır. 1639-1648 yılları aralarında tamamlanan yeni büyük kasaba surlarla taraflı geniş caddeler, su yolları, pazar yerleri, hanlar, bağlar, camiler ve La‘l Kıl‘a (kızıl kale) olarak adlandırılan kaleyi ihtiva ediyordu. Şehrin doğusunda yer alan La‘l Kıl‘a, Bâbürlü dönemi sivil mimarisinin en hoş örneklerinden olup kale kapıları, surları, geniş alanları, salonları ile bütüncül bir yapıdır ve Şah Kâinat ’dan itibaren Bâbürlü tahtının idarî merkezi olmuştur. 1644-1658 yıllarında yapı edilen Delhi Cuma Camii, Fetihpûr Sikri Ulucamii anlayışını devam ettiren, ibadet mekânının köşelerinde bulunan iki büyük minare ve üç büyük taçkapıdan girilen geniş avlusu ile ihtişamlı bir eserdir.

Lahor ’da bu devirde bilhassa su mimarisi doruğa ulaşmış, su kanalları gevşemiş, yüzlerce süs bitkisiyle bezenmiş ünlü Şâlîmâr Bahçesi burada kurulmuştur (1642). Ayrıca Cihangir Şah ’ın türbesiyle Lahor Kalesi ’nin bir kısmı yapı edilmiştir. Şah Âlem ’ın kendi adını içeren cami ise Sind bölgesinde Tatta ’dadır ve 1644 tarihlidir. Cami 100 dek kubbesiyle dünyanın en çok kubbeli eseri hüviyetindedir. Bâbürlü ihtişamını yansıtan meşhur Taht-ı Tâvûs da Şah Âlem zamanına aittir.

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
25°
az bulutlu
Namaz Vakti 10 Temmuz 2020
İmsak 03:38
Güneş 05:34
Öğle 13:15
İkindi 17:13
Akşam 20:45
Yatsı 22:32
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Başakşehir 31 66
2. Trabzonspor 31 62
3. Sivasspor 31 54
4. Beşiktaş 31 53
5. Galatasaray 31 52
6. Alanyaspor 31 51
7. Fenerbahçe 31 50
8. Gaziantep FK 31 41
9. Göztepe 31 39
10. Antalyaspor 31 38
11. Kasımpaşa 31 36
12. Gençlerbirliği 31 33
13. Malatyaspor 31 32
14. Denizlispor 31 32
15. Çaykur Rizespor 31 32
16. Kayserispor 31 31
17. Konyaspor 31 30
18. Ankaragücü 31 26
Takımlar O P
1. Hatayspor 32 60
2. Erzurum BB 32 56
3. Adana Demirspor 32 55
4. Bursaspor 32 55
5. Akhisar Bld.Spor 32 54
6. Fatih Karagümrük 32 53
7. Altay 32 51
8. Ümraniye 32 44
9. Keçiörengücü 32 44
10. Giresunspor 32 44
11. Menemen Belediyespor 32 42
12. İstanbulspor 32 37
13. Balıkesirspor 32 35
14. Altınordu 32 33
15. Boluspor 32 30
16. Osmanlıspor 32 27
17. Adanaspor 32 21
18. Eskişehirspor 32 12
Takımlar O P
1. Liverpool 34 92
2. Man City 34 69
3. Chelsea 34 60
4. Leicester City 34 59
5. M. United 34 58
6. Wolverhampton 34 52
7. Sheffield United 34 51
8. Arsenal 34 50
9. Tottenham 34 49
10. Burnley 34 49
11. Everton 34 45
12. Southampton 34 44
13. Newcastle 34 43
14. Crystal Palace 34 42
15. Brighton 34 36
16. West Ham 34 31
17. Watford 34 31
18. Bournemouth 34 28
19. Aston Villa 34 27
20. Norwich City 34 21
Takımlar O P
1. Real Madrid 34 77
2. Barcelona 35 76
3. Atletico Madrid 35 63
4. Sevilla 35 63
5. Villarreal 35 57
6. Getafe 35 53
7. Real Sociedad 34 51
8. Valencia 35 50
9. Athletic Bilbao 35 48
10. Granada 34 47
11. Osasuna 35 45
12. Levante 35 43
13. Real Betis 35 41
14. Real Valladolid 35 39
15. Eibar 35 36
16. Celta de Vigo 35 36
17. Deportivo Alaves 34 35
18. Mallorca 35 32
19. Leganés 35 29
20. Espanyol 35 24